من Ming Ren هستم، بروکر RE/MAX Realtron.
اول، نتیجه را ساده بگویم: وقتی خریدار همان مستأجر خودتان است، این آسانترین نوع فروش است؛ نه هماهنگی برای بازدید لازم است و نه کسی باید خانه را تخلیه کند. اما آسان بودن با خودکار بودن فرق دارد. قرارداد خرید و اجارهنامه دو قرارداد جدا هستند. نهایی شدن معامله فقط قرارداد اول را تمام میکند؛ اجارهنامه فقط به این دلیل که همان شخص حالا مالک خانه شده است از بین نمیرود. نحوه پایان اجاره و تکلیف ودیعه باید جداگانه و کتبی مشخص شود و هر دو باید به یک تاریخ اشاره کنند: روز نهایی شدن معامله.
این مقاله از نگاه فروشنده و موجر نوشته شده و سه موضوع را پوشش میدهد: اجاره چگونه بهدرستی پایان مییابد، پول کجا تسویه میشود، و پیش از امضا کدام اسناد باید با هم همخوان باشند.
۱. اجاره فقط به روشهایی پایان مییابد که قانون Residential Tenancies Act اجازه میدهد
بند (۱) ماده ۳۷ قانون Residential Tenancies Act, 2006 انتاریو (RTA) قاعده کلی را تعیین میکند: اجاره فقط مطابق همین قانون میتواند پایان یابد. در این قانون هیچ بندی وجود ندارد که بگوید چون مستأجر ملک را خریده است، اجاره خودبهخود تمام میشود. وقتی یک خانه اجارهای فروخته میشود، اجاره معمولاً ادامه پیدا میکند و خریدار جای موجر قبلی را میگیرد. در اینجا خریدار و مستأجر یک نفر هستند، اما قانون آن گام آخر را به جای شما برنمیدارد.
قانون راه مستقیمی پیشبینی کرده است. بر اساس بند (۳) ماده ۳۷، اگر موجر و مستأجر بر پایان اجاره توافق کرده باشند، نیازی به ارسال اخطار پایان نیست. در عمل، هر دو طرف فرم N11 هیئت Landlord and Tenant Board با عنوان Agreement to End the Tenancy را امضا میکنند، تاریخ پایان را روز نهایی شدن معامله میگذارند، و در قرارداد خرید نیز بندی هماهنگ میآید که اجاره موجود در روز معامله با توافق پایان مییابد. دو سند و یک تاریخ؛ همین حلقه را میبندد.
دو هشدار. نخست، بند (۵) ماده ۳۷: توافقی برای پایان اجاره که هنگام بستن قرارداد اجاره یا بهعنوان شرط بستن آن گرفته شده باشد، باطل است. پس حتی اگر در اجارهنامه قدیمی جملهای مثل «در صورت فروش خانه، اجاره پایان مییابد» وجود داشته باشد، این معامله را پوشش نمیدهد؛ برای این فروش یک توافق تازه امضا کنید. دوم، خطر زمانبندی: توافق پایان در تاریخی که روی آن نوشته شده اثر میگذارد و اگر معامله به سرانجام نرسد، خودبهخود لغو نمیشود. اگر نهایی شدن معامله عقب بیفتد یا از بین برود ولی اجاره در همان تاریخ اول پایان یابد، خریدار در خانهای زندگی میکند که هنوز مالک آن نیست و اجارهای هم در کار نیست. اینکه توافق باید مشروط به نهایی شدن معامله باشد و در صورت تأخیر چه اتفاقی میافتد، پرسشهایی است که پیش از امضا باید از هر دو وکیل پرسیده شود، نه بعد از آن.
یک پرسش رایج: آیا به فرم N12 نیاز است؟ نه. فرم N12 اخطاری است برای وقتی که موجر یا خریدار واحد را برای استفاده شخصی خود میخواهد و از مستأجر خواسته میشود خانه را ترک کند. در اینجا مستأجر خودِ خریدار است و بهعنوان مالک در خانه میماند. کسی قرار نیست جایی را ترک کند، پس N12 ابزار نادرستی است و فقط مسائل فرعی مانند غرامت را پیش میکشد.
۲. ودیعه، اجاره ماه معامله و بهره ودیعه: هر سه در صورتحساب تعدیلات تسویه میشود
پول، جایی است که این نوع معامله بیشتر از همه دچار اشتباه میشود، چون همان مبالغ در دو سند مختلف ظاهر میشوند.
از ودیعه اجاره ماه آخر شروع کنیم. ماده ۱۰۶ قانون RTA بر آن حاکم است: ودیعه اجارهای که موجر میتواند بگیرد حداکثر برابر یک دوره اجاره است؛ برای اجاره ماهانه، یک ماه. بند (۱۰) ماده ۱۰۶ موجر را ملزم میکند این ودیعه را بابت اجاره آخرین دوره اجاره پیش از پایان اجارهنامه منظور کند. به بیان دیگر، این ودیعه چکی نیست که در روز معامله پس بدهید؛ بابت اجاره همان دوره نهایی حساب میشود. بند (۶) ماده ۱۰۶ نیز موجر را ملزم میکند هر سال بهره ودیعه را با نرخ راهنما (guideline rate) بپردازد و بر اساس بند (۹) ماده ۱۰۶، مستأجر میتواند بهره پرداختنشده را از اجاره کم کند. پس از نهایی شدن معامله دیگر اجاره بعدیای وجود ندارد که از آن کم شود، پس هر بهره باقیمانده باید هنگام معامله تسویه شود.
بعد نوبت اجاره ماهی است که معامله در آن نهایی میشود. قرارداد خرید معمولاً اجاره را تا روز معامله تقسیم میکند و خودِ روز معامله را از آنِ خریدار میداند. وقتی خریدار همان مستأجر است، یعنی او برای روزهایی که دیگر مالک خانه است اجاره نمیپردازد. دام کار اینجاست که یک دوره دوبار حساب شود: اگر مستأجر کل ماه را از پیش پرداخته باشد و ودیعه هم بابت آخرین دوره اجاره منظور شود، همان چند روز ممکن است دوبار شمرده شود.
یک مثال فرضی، فقط برای نشان دادن روش محاسبه و با اعداد ساختگی: فرض کنید اجاره ماهانه ۲٬۴۰۰ دلار است، سررسید آن روز اول ماه است، معامله برای روز ۱۸ ماه تعیین شده و اجاره همان روز پایان مییابد. مستأجر روز اول ۲٬۴۰۰ دلار پرداخته و ودیعه ۲٬۴۰۰ دلاری نیز بابت آخرین دوره اجاره منظور میشود. کار وکیل شما در صورتحساب تعدیلات (statement of adjustments) این است که سه قلم را کنار هم بگذارد — منظور شدن ودیعه، بخشِ اجاره پرداختشده که بعد از روز معامله میافتد، و هر بهره پرداختنشده ودیعه — و آنها را به یک مبلغ خالص برساند، نه اینکه هر مبلغ راه خودش را برود. اگر یک قلم جا بیفتد، پس گرفتن آن بعد از معامله دشوار است.
روش ثابت من این است: مبلغ ودیعه، تاریخ دریافت آن و سوابق پرداخت بهره را زود به وکیلتان بدهید و کتباً بخواهید هر سه قلم در صورتحساب تعدیلات بیاید. فرض نکنید متن استاندارد قرارداد خرید، ودیعه و بهره آن را به جای شما در نظر میگیرد.
۳. پیش از امضا، سه سند را با هم همخوان کنید
وقتی این معاملات به مشکل میخورند، تقریباً هیچوقت سر قیمت نیست؛ سر این است که اسناد با هم جور نیستند. پیش از امضا، آنها را یکییکی بررسی کنید.
در قرارداد خرید، افزون بر قیمت و تاریخ معامله، بنویسید که اجاره موجود در روز معامله با توافق پایان مییابد و از وکیلتان بخواهید عبارت مربوط به تحویل خالی (vacant possession) را بررسی کند. خریدارِ مستأجر از قبل در خانه زندگی میکند، پس از نظر عملی مسئله اسبابکشی وجود ندارد؛ اما متن قرارداد نباید با ترتیبی که اجاره را پایان میدهد تناقض داشته باشد.
در بخش اجاره، اجارهنامه فعلی — اجارههای مسکونی در انتاریو معمولاً از فرم استاندارد اجاره (Standard Form of Lease) استفاده میکنند — به همراه رسید ودیعه و سوابق پرداخت بهره را آماده کنید. وکیل شما تعدیلات را فقط بر اساس اسنادی میتواند حساب کند که وجود دارند. اگر چیزی کم است، همین حالا جایگزین کنید، نه در هفته معامله.
اگر از قبل قرارداد فهرستکردن (listing agreement) امضا کردهاید، بند کمیسیون آن را دوباره بخوانید. اینکه چه مبلغی قابل پرداخت است و آیا پیشنهاد خودِ مستأجرتان هم شامل آن میشود یا نه، را متن قراردادی که امضا کردهاید تعیین میکند، نه برداشت یا خاطره هیچکس. اگر انتظار دارید پیش از فهرستکردن با مستأجرتان مذاکره کنید، زمان رسیدگی به این موضوع هنگام امضای همان قرارداد است؛ بنویسید این مستأجر چگونه در نظر گرفته میشود. تغییر آن پس از امضا به موافقت بنگاه (brokerage) نیاز دارد و اهرم مذاکره دیگر دست شما نیست.
سه سوءبرداشت رایج
«او خانه را خریده است، پس اجارهنامه خودبهخود باطل است.» نه. بند (۱) ماده ۳۷ میخواهد اجاره مطابق RTA پایان یابد و در این قانون قاعدهای با عنوان «خرید، اجاره را تمام میکند» وجود ندارد. اجاره با توافق پایان مییابد و تاریخ آن باید در اسناد نوشته شود.
«ودیعه ماه آخر فقط چکی است که روز معامله پس میدهم.» نه. بر اساس بند (۱۰) ماده ۱۰۶، ودیعه بابت اجاره آخرین دوره اجاره منظور میشود. این مبلغ همراه با اجاره پرداختشده ماه معامله و هر بهره پرداختنشده، در صورتحساب تعدیلات با هم خالص میشود؛ اینکه چیزی برای بازپرداخت باقی بماند یا نه، به همان محاسبه بستگی دارد.
«فروش به مستأجرم باز هم به N12 نیاز دارد.» ندارد. فرم N12 از مستأجر میخواهد واحد را برای استفاده شخصی موجر یا خریدار واگذار کند. وقتی خریدار خودِ مستأجر است و بهعنوان مالک در خانه میماند، کسی واحد را واگذار نمیکند.
اگر در آستانه فروش به مستأجر فعلی خود هستید، این کارها را به ترتیب انجام دهید
- اول تاریخ نهایی شدن معامله را مشخص کنید، بعد تاریخ پایان اجاره را با آن یکی کنید: یک بند در قرارداد خرید، بهعلاوه فرم N11 امضاشده، هر دو با یک تاریخ.
- پیش از امضا، از وکیلتان دو پرسش بپرسید: اگر معامله عقب بیفتد یا از بین برود، تکلیف توافق پایان چیست، و آیا این توافق باید مشروط به نهایی شدن معامله باشد.
- اجارهنامه، رسید ودیعه و سوابق پرداخت بهره را به وکیلتان بدهید و کتباً سه قلمی را که باید در تعدیلات بیاید فهرست کنید: ودیعه، اجاره ماه معامله، بهره پرداختنشده.
- یک هفته پیش از معامله، تعدیلات را بررسی کنید: ودیعه دوبار منظور نشده باشد، بخشِ اجاره پیشپرداختشده که بعد از روز معامله میافتد به خریدار برگشته باشد، و بهره تسویه شده باشد.
- اگر قرارداد فهرستکردن از قبل امضا شده است، پیش از امضای قرارداد خرید بند کمیسیون را بخوانید. اگر هنوز امضا نشده و مستأجرتان ممکن است خریدار باشد، نحوه برخورد با او را هنگام امضا در همان قرارداد بنویسید.
- چون یکدیگر را میشناسید، کارهای کتبی را حذف نکنید. پس از معامله، هر اختلافی در این نوع فروش فقط با اسناد تعیین میشود.
کار حرفهای و دقیق، پایه اعتماد است. من Ming Ren هستم. اگر خانه اجارهای میفروشید یا مستأجرتان میخواهد آن را بخرد، اجارهنامه و قراردادها را بیاورید تا تاریخها و اعداد را مورد به مورد با هم بررسی کنیم.
این مقاله فقط اطلاعات عمومی است و مشاوره حقوقی محسوب نمیشود. شرایط اجارهنامه شما، متن قرارداد خرید و جدول زمانی پروندهتان میتواند نتیجه را تغییر دهد. پیش از هر اقدامی با یک وکیل در انتاریو مشورت کنید.
منابع اصلی: Residential Tenancies Act, 2006, S.O. 2006, c.17, ss.37, 106 (Ontario e-Laws، بررسیشده در نوامبر ۲۰۲۶)؛ فرم N11 هیئت Landlord and Tenant Board با عنوان Agreement to End the Tenancy. اجاره ۲٬۴۰۰ دلاری و نهایی شدن معامله در روز ۱۸ صرفاً ارقام مثالی هستند و مربوط به معامله واقعی نیستند.
یادداشت: این نسخه فارسی برای آگاهی عمومی تهیه شده است. در صورت اختلاف در تفسیر، متن قانون و نسخههای انگلیسی و چینی ملاک بررسی دقیقتر هستند.
پرسشهای متداول
مستأجر خانه را خریده است، آیا اجارهنامه خودبهخود باطل است؟
نه. بند (۱) ماده ۳۷ میخواهد اجاره مطابق RTA پایان یابد و در این قانون قاعدهای با عنوان «خرید، اجاره را تمام میکند» وجود ندارد؛ اجاره با توافق پایان مییابد و تاریخ آن باید در اسناد نوشته شود.
ودیعه ماه آخر فقط چکی است که روز معامله پس میدهم؟
نه. بر اساس بند (۱۰) ماده ۱۰۶، ودیعه بابت اجاره آخرین دوره اجاره منظور میشود و همراه با اجاره پرداختشده ماه معامله و هر بهره پرداختنشده، در صورتحساب تعدیلات با هم خالص میشود.
فروش به مستأجرم باز هم به N12 نیاز دارد؟
ندارد. فرم N12 از مستأجر میخواهد واحد را برای استفاده شخصی موجر یا خریدار واگذار کند، اما وقتی خریدار خود مستأجر است و بهعنوان مالک در خانه میماند، کسی واحد را واگذار نمیکند.


